Dag 1: E-stonia, ondernemerschap en Smart Cities

Het lezen van deze blog zal enig doorzettingsvermogen vereisen, zoals dit ook van ons werd gevraagd op de eerste dag van de studiereis. In maar liefst 9 presentaties werden we geleid door de e-state van Estland, het onderwijssysteem en publiek-private samenwerkingen in Estland. Vandaag was dan ook een dag vol inspiratie en transpiratie (inside joke).

 Vandaag vinden de bezoeken plaats in Ulemiste city, een heuse Smart City in aanbouw. Vooralsnog kun je er alleen werken en leren, maar vanaf 2025 moet je er ook kunnen werken. Ulemiste is een volledig opnieuw opgebouwde stad ontstaan op een oud verlaten fabrieksterrein. Een idee van een ambitieuze founder en oprichter  Ülo Pärnits . Het heeft veel weg van de High-tech campus in eindhoven, ontstaan op een oude fabrieksterrein van Philips. De term Smart-City is wat mij betreft wat overtrokken, wellicht ligt er wel een goed fundament om daartoe te komen de komende jaren.  Onze reis begint vandaag in de E-stonia showroom, waar Estland met trots haar digitale overheid tentoonstelt.

Vandaag vinden de bezoeken plaats in Ulemiste city, een heuse Smart City in aanbouw. Vooralsnog kun je er alleen werken en leren, maar vanaf 2025 moet je er ook kunnen werken. Ulemiste is een volledig opnieuw opgebouwde stad ontstaan op een oud verlaten fabrieksterrein. Een idee van een ambitieuze founder en oprichter Ülo Pärnits. Het heeft veel weg van de High-tech campus in eindhoven, ontstaan op een oude fabrieksterrein van Philips. De term Smart-City is wat mij betreft wat overtrokken, wellicht ligt er wel een goed fundament om daartoe te komen de komende jaren.

Onze reis begint vandaag in de E-stonia showroom, waar Estland met trots haar digitale overheid tentoonstelt.

e-estonia-01-659x297.jpg

e-Stonia 'van autoritair regime naar self-empowered e-state'
Is wellicht een goede omschrijving van de ontwikkeling van de digitale staat in Estland. Na de val van de sovjetunie is Estland een land zonder infrastructuur, zonder geld en zonder echte overheid. Met een veranderingsgezinde en ambitieuze beweging aan de macht, minimale financiële middelen, behoefte om aansluiting te vinden bij de westerse wereld en om dingen anders dan anderen te doen. In deze situatie ontstaat het revolutionaire plan om een open, transparante en 'networked' maatschappij te creëren waarin de burgers self-empowered zijn. Daarbij hoort een digitale en transparante overheid. Het ontstaan hiervan wordt ook gevoed door een sterke behoefte aan een tegenbeweging van eerdere machtsstructuren, het creeren van een soort 'anti-rusland'. Dit sentiment is tot op de dag van vandaag merkbaar bij de Estlandse bevolking.

Hoe werkt de e-state?
Om een digitale overheid te ontwikkelen zijn een paar elementen van belang, je moet je digitaal en betrouwbaar kunnen identificeren, een mogelijkheid om data betrouwbaar op te slaan, deze data betrouwbaar kunnen uit te wisselen evenals inzicht in wie toegang heeft gehad tot jouw/de data. En dat allemaal over het publiek toegankelijke internet.

d8af4e_db9b22dafccb4c3eab186a1c965594e9_mv2.png

De basisgedachte is je verstrekt als burger relevante informatie maar 1 keer en ten minste twee (overheids)organen moeten de verzamelde data nodig hebben, 'the once-only principle'. Deze data wordt opgeslagen bij het orgaan dat primair verantwoordelijk is voor deze data, gegevens over je belastingaangifte worden dus alleen bewaard bij de belastingdienst en nergens anders.

Omdat andere diensten soms ook gebruik moeten maken van deze data, b.v. gegevens uit het bevolkingsregister wordt het systeem 'x-road' ontwikkeld. Hiermee kan data worden uitgewisseld tussen (overheids)organen, elke transactie wordt gelogd, en decentrale security servers dragen zorg voor autorisaties en beveiliging van het geheel.

Voor identificatie is er de Electronic-ID, een ID kaart zoals wij die ook kennen maar dan met een chip. Met deze kaart krijg je toegang tot alle overheiddiensten evenals private diensten zoals je bankrekening. Elke kaart heeft 2 pincodes, een om toegang te krijgen tot de data en een andere om een transactie (b.v. een banktransactie) uit te voeren, de tweede pincode is vergelijkbaar aan de handtekening bij ons. Andere vormen zijn een Smart-ID: een app in de app-store om met name banktransacties uit te voeren en het Mobile-ID een combinatie van simkaart en E-ID in je telefoon.

Digitale patientendossiers, in Estland heel normaal!
Een digitaal patientendossier is hier heel normaal. Elke burger kan inloggen op het digitale patientenportaal 'Digilugu'. Daar kun je alles inzien van voorgeschreven medicatie tot doktersbezoeken en jouw kosten voor de zorgverzekeraar. Alle data is voor jou beschikbaar, je kunt zien wie er inzicht heeft en toegang tot specifieke informatie blokkeren. Het standaard model is wel 'opt-out', alles is toegankelijk voor wie dat nodig heeft tenzij. Je arts ziet jouw volledige dossier. Voor de minder digitaal vaardige inwoner betekent dit dus dat alles inzichtelijk is.

"Hoe bouw je een e-state als Estland met minimale middelen? met startups!"
Het plan voor de e-state ontstond in een tijd waarin zowel de publieke als private sector nog volledig moesten worden opgebouwd in Estland. Bovenal waren er minimale (financiële) middelen beschikbaar, hooguit 130 miljoen. Ga je dan om tafel met grote multinational bedrijven om je digitale overheid op te zetten? Dat is geen optie. Nee, je gaat praten met lokale startups in ICT die zich gelijktijdig ook willen ontwikkelen. Een ambitieuze en innovatieve overheid samen met ondernemende en innovatieve ICT startups is de sleutel tot succes. En gezien er geen bestaande infrastructuur is kan alles opnieuw worden opgebouwd en uitgevonden. Vanuit pure noodzaak ontstaat de ambitie, improvisatietalent en creativiteit om een e-state als Estland op te bouwen.

Zou dit bij ons ook kunnen? Ik denk van niet.
Een van de belangrijkste redenen waarom de ontwikkeling van een digitale overheid zoals in Estland in Nederland niet zou kunnen in zo'n kort tijdsbestek. Wij hebben te maken met bestaande 'legacy' systemen. Bovenal ontbreekt het aan noodzaak of echte wil om alles anders te doen, het 'anti-rusland' en schouders eronder sentiment heeft plaats gemaakt voor comfort en vrijheid. Waarom zouden we het anders doen, we hebben het toch goed zo?

Wellicht hebben we een echt zware crisis of erger nodig om zo snel tot een volledig digitale overheid te komen in Nederland. Of we kiezen ervoor om het zorgvuldig aan te pakken, de tijd te nemen, goede systemen in te richten (wellicht geïnspireerd op de Estlandse) en mensen hierop voor te bereiden. Wij hebben de keuze, in Estland was en is die er niet.

Als bewoner van Estland ben je 'veroordeelt' aan digitale het systeem
Ja, je kunt in Estland ervoor kiezen om niet deel te nemen aan de digitale overheid, geen Electronic-ID te nemen etc. Maar dit betekent dan wel dat je geen volledige toegang hebt tot overheidsdiensten, de banken en verzekeringssector en meer. Dusja, of dat nu een echte reëele keuze is?? Je bent onderdeel van het systeem, in Nederland heb je ook niet de keuze om alles alleen papierloos en digitaal te doen.

Een bedrijf starten in Estland? Het kost je een paar uur, zelfs voor buitenlanders.
In Estland is het starten van een bedrijf een paar muisklikken, 190 euro en een paar uur wachten. Belastingaangifte zijn automatisch geregeld en je kunt direct aan de slag. Zelfs voor buitenstaanders is via het mogelijk via het E-residency project  om een ID aan te vragen in Estland en je eigen bedrijf op te zetten en te runnen vanuit het buitenland. Je moet wel twee keer afreizen naar Estland, een keer om het aan te vragen en nog een keer om het ID op te halen. Niet helemaal digitaal dus.

IMG_3312.JPG

Klassieke lesopstelling

Estonian Entrepreneurship University of Applied Sciences

Het vervolg van de reis was bij het Estonian Entrepreneurship University of Applied Sciences (EUAS) evenals op het terrein van Ulemiste City. De klassieke lesopstelling van keurig achter elkaar opgestelde bureaus en stoelen is ook in Estland terug te vinden. Het staat tevens symbool voor hoe we de rest van de dag hebben doorgebracht.

Ondernemerschap is een groot gemeengoed in Estland, de EUAS universiteit is specifiek opgericht om nieuwe ondernemers op te leiden. Allemaal gericht op het creëren van een goed ondernemersklimaat in Ulemiste city en Estland. Het kiest daarbij een bijzondere benadering.

Hoe creëer je een nieuwe industrie in een land als Estland? leidt mensen op!
De mobiele gameindustrie is wereldwijd in opkomst, tot enkele jaren geleden kende Estland geen noemenswaardige gameindustrie. Inmiddels zijn er velen bedrijven gericht op app en gamedevelopment. Een nieuwe industrie ontstaan niet vanuit de behoefte van het bedrijfsleven of zelfs maatschappij maar vanuit de ambitie van een universiteit die een nieuwe ontwikkeling (mobile apps en games) als mogelijkheid voor een nieuwe industrie ziet. Met slechts 100 mensen binnen Estland die iets op niveau deden met mobile game development is een volwaardig curriculum opgezet die leidt tot een geheel nieuwe industrie in een land. Dit is een voorbeeld waar we in Nederland nog veel van kunnen leren, je kunt 'lijdzaam' de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt of in het bedrijfsleven volgen of een keuze maken op basis van een opkomende technologie om ruimte te creëren voor een geheel nieuwe industrie zonder een echte solide basis om op te bouwen.

Andere voorbeelden die voorbij kwamen was het curriculum voor Software ontwikkelaars en ondernemerschap en het startup curriculum dat diverse uitdagingen kende. Ik kom hier in een latere uitwerking van dit blog nog op terug.

Presentatiemarathon
Na een lunchstop van een uur was het tijd voor een 5 uur durende presentatiemarathon met presentaties van bedrijf ABB dat veel doet in publiek-private samenwerking, het ministerie van onderwijs, bevorderen van ondernemerschap skills, iNNOVE de SBB van Estland en OSKA het arbeidsmonitor forecasting platform van Estland en de bonus i.h.k.v. 6 voor de prijs van 5, presentatie van project World Cleanup Day.

Het onderwijssysteem van Estland
Estland kenmerkt zich als veel aandacht voor universitair en hoger onderwijs. Beroepsonderwijs lijkt in Estland nog in ontwikkeling. Een kwalificatiestructuur zoals wij deze kennen in Nederland is nog in opbouw. Je ziet in het onderwijssysteem een beweging ontstaan van ruimte voor innovatieve universiteiten naar meer gereguleerd onderwijs op diverse niveau's. Een systeem waar we in Nederland wellicht soms wel iets minder van zouden willen en juist meer ruimte voor flexibiliteit en innovatie. Interessant om te weten is dat het totale aantal studenten in het hoger en universitair onderwijs in Estland niet meer dan 55 duizend studenten betreft. Aantallen waar sommige hogescholen in Nederland bijna zelfstandig al aan komen. 

Een uitgebreidere behandeling van dit programma volgt in een later blog. Nu zijn we overwelmd door de powerpoint tsunami, zijn we toe aan rust en aan meer praktische sessies die ons zijn beloofd voor dag 2 en 3! :)

Geschreven op 16 april 2018 door Tim van der Voord

Op de hoogte blijven van de activiteiten van Smart Makers Education!?
Schrijf je in voor de nieuwsbrief
Volg ons op Twitter, Facebook of via de website.